Açıköğretim Ders Notları

Sosyal Politika Dersi 3. Ünite Sorularla Öğrenelim

Açıköğretim ders notları öğrenciler tarafından ders çalışma esnasında hazırlanmakta olup diğer ders çalışacak öğrenciler için paylaşılmaktadır. Sizlerde hazırladığınız ders notlarını paylaşmak istiyorsanız bizlere iletebilirsiniz.

Açıköğretim derslerinden Sosyal Politika Dersi 3. Ünite Sorularla Öğrenelim için hazırlanan  ders çalışma dokümanına (ders özeti / sorularla öğrenelim) aşağıdan erişebilirsiniz. AÖF Ders Notları ile sınavlara çok daha etkili bir şekilde çalışabilirsiniz. Sınavlarınızda başarılar dileriz.

İstihdam, İşsizlik, Ücretler Ve Çalışma Koşulları

1. Soru

 “Sosyal Dışlanma” ne demektir?

Cevap

“Sosyal dışlanma toplumun bir parçası olma anlamına gelen sosyal bütünleşmenin karşıtı olarak ele alındığında; medeni, siya­si, ekonomik ve sosyal vatandaşlık haklarından mahrum olma ve edilme durumu olarak tanımlanmaktadır. Buna göre; sosyal dışlanma toplumla bireyin sosyal bü­tünleşmesini sağlayan sosyal, ekonomik ve siyasi sistemlerin tümünden kısmen veya tamamen yoksun olma dinamik sürecini ifade etmektedir”


2. Soru

AB Komisyonu sosyal dışlanmanın kurumsal/yapısal nedenlerini nasıl açıklamıştır?

Cevap

AB Komisyonu dört grupta toplamıştır. Bunlardan ilki, işgücü piyasasındaki değişimdir. Buna küreselleş­me, teknolojik gelişmeler ve üretim sisteminin yeniden yapılanması eşlik etmek­tedir. İkinci neden bilgi teknolojisindeki gelişmeler ve bilgi toplumunun geniş­lemesidir. Üçüncü neden nüfusun yaşlanması, doğum oranının düşmesi, aile ve toplum yapısında ortaya çıkan değişim, iç ve dış göçler, etnik, dinî ve kültürel farklılıklarda görülen artış gibi sosyo-demografik değişikliklerdir. Dördüncü ne­den ise ekonomik ve sosyal gelişmelerin, bölgesel ve coğrafi ön yargılar ile kutup­laşmalar oluşturmasıdır.


3. Soru

Sosyal Dışlanma biçimleri nelerdir?

Cevap

Ekonomik Dışlanma, Mekânsal Dışlanma, Kültürel Dışlanma, Siyasi Dışlanmadır.


4. Soru

Sosyal dışlanma üzerine politik çalışmalar yapan uluslararası örgütler nelerdir?

Cevap

Bu konuda Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Birleşmiş Milletler Eğitim Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) çeşitli çalışmalar yürütmektedirler.


5. Soru

Ayrımcılık kavramını tanımlayınız.

Cevap

“Toplumsal yaşamda dil, din, ırk, etnik köken, cinsiyet, cinsel yönelim, engellilik ve yaş gibi nesnel olmayan faktörler temel alı­narak birey veya gruplara yöneltilen ayrımcı davranış ve uygulamalar” olarak tanımlanabilir.


6. Soru

Ortaya çıkış biçimlerine göre “Ayrımcılık türleri” nelerdir?

Cevap

Doğrudan ayrımcılık/Dolaylı ayrımcılık, Dolayısıyla ayrımcılık, Taciz-Cinsel Taciz, Olumlu(Pozitif) Ayrımcılık, Sistematik Ayrımcılık, Çoklu-Kesişen Ayrımcılık, Ters Yönlü Ayrımcılık.


7. Soru

Nedenlerine göre ayrımcılık türleri nelerdir?

Cevap

Irk, Renk, Soy, Ulusal veya Etnik Köken, Din ve Siyasal Görüşe Dayalı Ayrımcılık, Cinsiyet Ayrımcılığı, Engelli Ayrımcılığı, Yaş Ayrımcılığı, Çalışma Yaşamında Ayrımcılık.


8. Soru

4857 sayılı İş Kanunu’nun 5. maddesinde Çalışma yaşamında eşitlik ve ayrımcılık yasağı hakkında neler belirtilmiştir?

Cevap

Eşit davranma ilkesi başlığı altında, bu madde ile doğrudan ve dolaylı ayrımcılık kavramları ilk defa mevzuata girmiştir. Kanun 5/1 maddesinde iş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ve benzeri nedenlerle ayrım yapılamayacağı, 5/2 madde­sinde işverenin esaslı sebepler olmadıkça tam süreli çalışan işçi karşısında kısmi süreli çalışan işçiye, belirsiz süreli çalışan işçi karşısında belirli süreli çalışan işçiye farklı işlem yapamayacağı düzenlenmektedir.


9. Soru

Sosyal dışlanma sorunu ilk defa nerede belirtilmiştir?

Cevap

Maastricht Anlaşması’na III. Ek Sosyal Politika Protokolü ve Sosyal Politika Antlaşması’nda Topluluğun kullanabileceği yetkiler bölümünde sosyal dışlanma sorununa ilk defa resmî bir belgede açık bir biçimde yer verilmiştir.


10. Soru

Atkinson ve Kintrea sosyal dışlanmanın temel kurumsal nedenlerini nasıl ifade etmişlerdir?

Cevap

Atkinson ve Kintrea dört kurumsal alt sistemin ba­şarısızlığına veya yetersizliğine vurgu yapmaktadır. Bu alt sistemler kentsel bütün­leşmenin teşvik edilmesinde rol oynayan demokratik ve hukuki sistemler, iktisadi bütünleşmenin gelişimine destek veren işgücü piyasaları, sosyal bütünleşmenin desteklenmesini sağlayan sosyal refah sistemi, kişiler arasında bütünleşmeyi sağla­yan aile ve topluluk şeklinde sıralanmaktadır. Bu alt sistemlerden birinin yetersiz veya başarısız olması sonucunda ise sosyal dışlanma oluşmaktadır. Ancak bir alt sistem diğerini tetiklemekte, böylece zincirleme reaksiyon oluşmakta, bu durum dışlanmayı daha karmaşık hâle getirmektedir.


11. Soru

Ekonomik dışlanmayı açıklayınız.

Cevap

Kişilerin temel gereksinimlerini karşılayacak gelirden yoksun olmaları ekonomik dışlanmayı ifade etmektedir. Ekonomik dışlanmanın temelinde işsizlik veya dü­zenli bir gelire sahip olmama yatmaktadır. İşsizlik özellikle uzun süreli işsizlik kişinin kendini toplumun değersiz bir üyesi olarak hissetmesine neden olduğu gibi aynı zamanda kişiyi ve ailesini yeterli ve düzenli bir gelir elde etme olanağın­dan yoksun bıraktığı için sosyal hayata katılımını büyük ölçüde güçleştirmektedir. Düşük ücretli çalışmalar da bu kapsamda yer alıp dışlanmalara neden olmaktadır.


12. Soru

Siyasi dışlanma hakkında bilgi veriniz.

Cevap

Çeşitli nedenlerle vatandaşlık haklarını özellikle hukuki ve siyasi hakları tam ola­rak kullanamama veya siyasi yaşama katılımın doğrudan veya dolaylı olarak en­gellenmesi siyasi dışlanmayı ifade etmektedir. Bu durum belli kesimlerin kamusal alana güvenlerini kaybetmesine, siyasetten uzaklaşmasına veya siyaset karşıtı bir tutum içine girmelerine neden olmaktadır.


13. Soru

Lizbon Zirvesinde sosyal dışlanma ve yoksullukla mücadele hakkında neler yer almaktadır?

Cevap

AB’de sosyal dışlanma ve yoksullukla mücadele gerçek anlamda 2000 yılında yapılan Lizbon Zirvesi ile başlamıştır. Zirvede 2010 yılına kadar istihdam ve sosyal uyum yoluyla dün­yada sürdürülebilir ekonomik büyüme kapasitesine sahip en dinamik ve rekabetçi bilgi toplumu olma hedefini öngören “Lizbon Stratejisi” belirlenmiştir. Bu hede­fe ise mal ve hizmet piyasalarında ve istihdamda yapısal reformların yapılması, sosyal koruma sistemlerinin modernleştirilmesi, insana yatırım ve sosyal dışlan­ma ile mücadele yoluyla ulaşılabileceği kabul edilmiştir.


14. Soru

“Farklı din/mezhep veya etnik kökenden gelmek, farklı cinsel yönelime sahip olmak”  hangi tür dışlanmaya neden olmaktadır?

Cevap

Kültürel Dışlanma


15. Soru

ABD ve Avustralya’da uygulanan “Çalıştırma(Workfare)” hakkında bilgi veriniz.

Cevap

Workfare uygulama­sında işsiz, yoksul veya dışlanmış bir kişinin yardıma veya gelire hak kazanabilme­si için ilgili kamu kurumunun göstereceği bir işte çalışması zorunludur. Kişinin çalışmaması hâlinde kendisine yapılan yardım veya gelir kesilmektedir. 1996 yı­lında yasalaştırılan Workfare programına göre çok düşük düzeyde olan bu yar­dımı alabilmek için, kişinin karşılıksız veya düşük bir ücretle, belediyenin veya bir derneğin talebi üzerine, toplumsal fayda sağlayacak nitelikte bir işte çalışması gerekmektedir.


16. Soru

Birleşmiş Milletlerin (BM) Her Türlü Irk Ayrımcılığı’nın Ortadan Kaldırılma­sına İlişkin Uluslararası Sözleşmesinde “ırk ayrımcılığı” nasıl tanımlanmıştır?

Cevap

“Ekonomik, sosyal ve kültürel alanlarda veya kamusal yaşamın başka her alanında, insan haklarının ve temel özgürlüklerin eşitlik koşullarında tanınmasını, kullanıl­masını ve bunlardan yararlanılmasını bastırma veya tehlikeye koyma amacı taşı­yan veya sonucu doğuran ırk, renk, soy ulusal veya etnik köken üzerine dayalı her tür ayırt etme, dışlama, kısıtlama veya yeğleme” şeklinde tanımlanmıştır.


17. Soru

Olumlu(Pozitif) ayrımcılığı tanımlayınız.

Cevap

Kimi zaman eşit davranabilmek için kişinin din, dil, renk, ırk, cinsiyet, engellilik gibi dezavantaj yaratan durumunu göz ardı ederek kişi lehine yapılan davranış ve uygulamalar olumlu ayrımcılığı oluşturmaktadır. Tarihsel olarak eğitim, istihdam, hukuk ve siyaset gibi alanlarda dışlan­mış grupların içerilmesini sağlamaya yönelik politika ve uygulamalardır. Ayrımcılıktan kaynaklanan eşitsizliği, dezavantajlı gruplara sorunun kay­nağına göre daha farklı haklar vererek çözmeye çalışmaktadır.


18. Soru

Taciz-Cinsel taciz arasındaki farklılığı belirtiniz.

Cevap

Taciz “ırk veya etnik köken, din veya inanç, engellilik veya cinsel yönelim gibi ne­denlerden herhangi biriyle ilgili olarak bir kişinin onurunu zedelemek ve gözdağı veren, düşmanca, aşağılayıcı, küçük düşürücü veya saldırgan bir ortam yaratmak amacı veya etkisiyle o kişi için istenmeyen bir fiil gerçekleştirilmesidir.” Cinsel taciz ise, kendi isteği ve rızası olmadan kişiye karşı söz­lü veya fiziksel olarak yapılan sarkıntılık ve genel ahlaka uymayan davranışlardır.


19. Soru

ILO2 nun eşitlik ve ayrımcılık yasağı ile ilgili düzenlemeleri nelerdir?

Cevap

ILO’nun eşitlik ve ayrımcılık yasağı ile ilgili düzenlemeler bulunan önemli bel­geleri arasında; Versailles Barış Anlaşması, 10.5.1944 tarihinde kabul edilen Phi­ladelphia Bildirgesi ve 18.6.1998 tarihinde kabul edilen Çalışanlara İlişkin Temel Haklar, İlkeler ve İzlenmesi Bildirgesi, 25.6.1958 tarih ve 111 sayılı İstihdam ve Meslek Alanında Ayrımcılık Sözleşmesi sayılabilir.


20. Soru

Çalışma yaşamındaki ayrımcılık yasağı ile ilgili yasa hangisidir?

Cevap

Ça­lışma yaşamında ayrımcılık yasağı ise 4857 İş Kanunu’nda düzenlenmiştir.


1. Soru

 “Sosyal Dışlanma” ne demektir?

Cevap

“Sosyal dışlanma toplumun bir parçası olma anlamına gelen sosyal bütünleşmenin karşıtı olarak ele alındığında; medeni, siya­si, ekonomik ve sosyal vatandaşlık haklarından mahrum olma ve edilme durumu olarak tanımlanmaktadır. Buna göre; sosyal dışlanma toplumla bireyin sosyal bü­tünleşmesini sağlayan sosyal, ekonomik ve siyasi sistemlerin tümünden kısmen veya tamamen yoksun olma dinamik sürecini ifade etmektedir”

2. Soru

AB Komisyonu sosyal dışlanmanın kurumsal/yapısal nedenlerini nasıl açıklamıştır?

Cevap

AB Komisyonu dört grupta toplamıştır. Bunlardan ilki, işgücü piyasasındaki değişimdir. Buna küreselleş­me, teknolojik gelişmeler ve üretim sisteminin yeniden yapılanması eşlik etmek­tedir. İkinci neden bilgi teknolojisindeki gelişmeler ve bilgi toplumunun geniş­lemesidir. Üçüncü neden nüfusun yaşlanması, doğum oranının düşmesi, aile ve toplum yapısında ortaya çıkan değişim, iç ve dış göçler, etnik, dinî ve kültürel farklılıklarda görülen artış gibi sosyo-demografik değişikliklerdir. Dördüncü ne­den ise ekonomik ve sosyal gelişmelerin, bölgesel ve coğrafi ön yargılar ile kutup­laşmalar oluşturmasıdır.

3. Soru

Sosyal Dışlanma biçimleri nelerdir?

Cevap

Ekonomik Dışlanma, Mekânsal Dışlanma, Kültürel Dışlanma, Siyasi Dışlanmadır.

4. Soru

Sosyal dışlanma üzerine politik çalışmalar yapan uluslararası örgütler nelerdir?

Cevap

Bu konuda Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Birleşmiş Milletler Eğitim Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) çeşitli çalışmalar yürütmektedirler.

5. Soru

Ayrımcılık kavramını tanımlayınız.

Cevap

“Toplumsal yaşamda dil, din, ırk, etnik köken, cinsiyet, cinsel yönelim, engellilik ve yaş gibi nesnel olmayan faktörler temel alı­narak birey veya gruplara yöneltilen ayrımcı davranış ve uygulamalar” olarak tanımlanabilir.

6. Soru

Ortaya çıkış biçimlerine göre “Ayrımcılık türleri” nelerdir?

Cevap

Doğrudan ayrımcılık/Dolaylı ayrımcılık, Dolayısıyla ayrımcılık, Taciz-Cinsel Taciz, Olumlu(Pozitif) Ayrımcılık, Sistematik Ayrımcılık, Çoklu-Kesişen Ayrımcılık, Ters Yönlü Ayrımcılık.

7. Soru

Nedenlerine göre ayrımcılık türleri nelerdir?

Cevap

Irk, Renk, Soy, Ulusal veya Etnik Köken, Din ve Siyasal Görüşe Dayalı Ayrımcılık, Cinsiyet Ayrımcılığı, Engelli Ayrımcılığı, Yaş Ayrımcılığı, Çalışma Yaşamında Ayrımcılık.

8. Soru

4857 sayılı İş Kanunu’nun 5. maddesinde Çalışma yaşamında eşitlik ve ayrımcılık yasağı hakkında neler belirtilmiştir?

Cevap

Eşit davranma ilkesi başlığı altında, bu madde ile doğrudan ve dolaylı ayrımcılık kavramları ilk defa mevzuata girmiştir. Kanun 5/1 maddesinde iş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ve benzeri nedenlerle ayrım yapılamayacağı, 5/2 madde­sinde işverenin esaslı sebepler olmadıkça tam süreli çalışan işçi karşısında kısmi süreli çalışan işçiye, belirsiz süreli çalışan işçi karşısında belirli süreli çalışan işçiye farklı işlem yapamayacağı düzenlenmektedir.

9. Soru

Sosyal dışlanma sorunu ilk defa nerede belirtilmiştir?

Cevap

Maastricht Anlaşması’na III. Ek Sosyal Politika Protokolü ve Sosyal Politika Antlaşması’nda Topluluğun kullanabileceği yetkiler bölümünde sosyal dışlanma sorununa ilk defa resmî bir belgede açık bir biçimde yer verilmiştir.

10. Soru

Atkinson ve Kintrea sosyal dışlanmanın temel kurumsal nedenlerini nasıl ifade etmişlerdir?

Cevap

Atkinson ve Kintrea dört kurumsal alt sistemin ba­şarısızlığına veya yetersizliğine vurgu yapmaktadır. Bu alt sistemler kentsel bütün­leşmenin teşvik edilmesinde rol oynayan demokratik ve hukuki sistemler, iktisadi bütünleşmenin gelişimine destek veren işgücü piyasaları, sosyal bütünleşmenin desteklenmesini sağlayan sosyal refah sistemi, kişiler arasında bütünleşmeyi sağla­yan aile ve topluluk şeklinde sıralanmaktadır. Bu alt sistemlerden birinin yetersiz veya başarısız olması sonucunda ise sosyal dışlanma oluşmaktadır. Ancak bir alt sistem diğerini tetiklemekte, böylece zincirleme reaksiyon oluşmakta, bu durum dışlanmayı daha karmaşık hâle getirmektedir.

11. Soru

Ekonomik dışlanmayı açıklayınız.

Cevap

Kişilerin temel gereksinimlerini karşılayacak gelirden yoksun olmaları ekonomik dışlanmayı ifade etmektedir. Ekonomik dışlanmanın temelinde işsizlik veya dü­zenli bir gelire sahip olmama yatmaktadır. İşsizlik özellikle uzun süreli işsizlik kişinin kendini toplumun değersiz bir üyesi olarak hissetmesine neden olduğu gibi aynı zamanda kişiyi ve ailesini yeterli ve düzenli bir gelir elde etme olanağın­dan yoksun bıraktığı için sosyal hayata katılımını büyük ölçüde güçleştirmektedir. Düşük ücretli çalışmalar da bu kapsamda yer alıp dışlanmalara neden olmaktadır.

12. Soru

Siyasi dışlanma hakkında bilgi veriniz.

Cevap

Çeşitli nedenlerle vatandaşlık haklarını özellikle hukuki ve siyasi hakları tam ola­rak kullanamama veya siyasi yaşama katılımın doğrudan veya dolaylı olarak en­gellenmesi siyasi dışlanmayı ifade etmektedir. Bu durum belli kesimlerin kamusal alana güvenlerini kaybetmesine, siyasetten uzaklaşmasına veya siyaset karşıtı bir tutum içine girmelerine neden olmaktadır.

13. Soru

Lizbon Zirvesinde sosyal dışlanma ve yoksullukla mücadele hakkında neler yer almaktadır?

Cevap

AB’de sosyal dışlanma ve yoksullukla mücadele gerçek anlamda 2000 yılında yapılan Lizbon Zirvesi ile başlamıştır. Zirvede 2010 yılına kadar istihdam ve sosyal uyum yoluyla dün­yada sürdürülebilir ekonomik büyüme kapasitesine sahip en dinamik ve rekabetçi bilgi toplumu olma hedefini öngören “Lizbon Stratejisi” belirlenmiştir. Bu hede­fe ise mal ve hizmet piyasalarında ve istihdamda yapısal reformların yapılması, sosyal koruma sistemlerinin modernleştirilmesi, insana yatırım ve sosyal dışlan­ma ile mücadele yoluyla ulaşılabileceği kabul edilmiştir.

14. Soru

“Farklı din/mezhep veya etnik kökenden gelmek, farklı cinsel yönelime sahip olmak”  hangi tür dışlanmaya neden olmaktadır?

Cevap

Kültürel Dışlanma

15. Soru

ABD ve Avustralya’da uygulanan “Çalıştırma(Workfare)” hakkında bilgi veriniz.

Cevap

Workfare uygulama­sında işsiz, yoksul veya dışlanmış bir kişinin yardıma veya gelire hak kazanabilme­si için ilgili kamu kurumunun göstereceği bir işte çalışması zorunludur. Kişinin çalışmaması hâlinde kendisine yapılan yardım veya gelir kesilmektedir. 1996 yı­lında yasalaştırılan Workfare programına göre çok düşük düzeyde olan bu yar­dımı alabilmek için, kişinin karşılıksız veya düşük bir ücretle, belediyenin veya bir derneğin talebi üzerine, toplumsal fayda sağlayacak nitelikte bir işte çalışması gerekmektedir.

16. Soru

Birleşmiş Milletlerin (BM) Her Türlü Irk Ayrımcılığı’nın Ortadan Kaldırılma­sına İlişkin Uluslararası Sözleşmesinde “ırk ayrımcılığı” nasıl tanımlanmıştır?

Cevap

“Ekonomik, sosyal ve kültürel alanlarda veya kamusal yaşamın başka her alanında, insan haklarının ve temel özgürlüklerin eşitlik koşullarında tanınmasını, kullanıl­masını ve bunlardan yararlanılmasını bastırma veya tehlikeye koyma amacı taşı­yan veya sonucu doğuran ırk, renk, soy ulusal veya etnik köken üzerine dayalı her tür ayırt etme, dışlama, kısıtlama veya yeğleme” şeklinde tanımlanmıştır.

17. Soru

Olumlu(Pozitif) ayrımcılığı tanımlayınız.

Cevap

Kimi zaman eşit davranabilmek için kişinin din, dil, renk, ırk, cinsiyet, engellilik gibi dezavantaj yaratan durumunu göz ardı ederek kişi lehine yapılan davranış ve uygulamalar olumlu ayrımcılığı oluşturmaktadır. Tarihsel olarak eğitim, istihdam, hukuk ve siyaset gibi alanlarda dışlan­mış grupların içerilmesini sağlamaya yönelik politika ve uygulamalardır. Ayrımcılıktan kaynaklanan eşitsizliği, dezavantajlı gruplara sorunun kay­nağına göre daha farklı haklar vererek çözmeye çalışmaktadır.

18. Soru

Taciz-Cinsel taciz arasındaki farklılığı belirtiniz.

Cevap

Taciz “ırk veya etnik köken, din veya inanç, engellilik veya cinsel yönelim gibi ne­denlerden herhangi biriyle ilgili olarak bir kişinin onurunu zedelemek ve gözdağı veren, düşmanca, aşağılayıcı, küçük düşürücü veya saldırgan bir ortam yaratmak amacı veya etkisiyle o kişi için istenmeyen bir fiil gerçekleştirilmesidir.” Cinsel taciz ise, kendi isteği ve rızası olmadan kişiye karşı söz­lü veya fiziksel olarak yapılan sarkıntılık ve genel ahlaka uymayan davranışlardır.

19. Soru

ILO2 nun eşitlik ve ayrımcılık yasağı ile ilgili düzenlemeleri nelerdir?

Cevap

ILO’nun eşitlik ve ayrımcılık yasağı ile ilgili düzenlemeler bulunan önemli bel­geleri arasında; Versailles Barış Anlaşması, 10.5.1944 tarihinde kabul edilen Phi­ladelphia Bildirgesi ve 18.6.1998 tarihinde kabul edilen Çalışanlara İlişkin Temel Haklar, İlkeler ve İzlenmesi Bildirgesi, 25.6.1958 tarih ve 111 sayılı İstihdam ve Meslek Alanında Ayrımcılık Sözleşmesi sayılabilir.

20. Soru

Çalışma yaşamındaki ayrımcılık yasağı ile ilgili yasa hangisidir?

Cevap

Ça­lışma yaşamında ayrımcılık yasağı ise 4857 İş Kanunu’nda düzenlenmiştir.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.